Hoa Khánh — Phụng và chiếc quạt tay
Hoa Khánh được tạo nên từ hai hình ảnh tưởng chừng rất khác nhau: một loài chim thần và một vật dụng đời thường — chim Phụng và chiếc quạt tay.
Chim Phụng — sự toàn vẹn được chắt lọc
Phụng là thần thú được người Việt xưa tin rằng mang trong mình linh tính, có thể kết nối trời đất, đem lại may mắn và hạnh phúc. Điều thú vị là vẻ hoàn mỹ của Phụng không tự nhiên mà có — nó được chắt lọc từ những nét tiêu biểu nhất của muôn loài chim: đầu của gà, đuôi của công, mỏ diều hâu, tóc trĩ, vảy cá chép, móng chim ưng.
Trong cuốn "Đồ thờ trong di tích của người Việt", PGS.TS Trần Lâm Biền viết về loài chim thần này, đại ý: Phượng là biểu tượng của vũ trụ — đầu đội trời và công lý, mắt là mặt trời mặt trăng, lưng cõng bầu trời, cánh là gió, đuôi là tinh tú, lông là cây cỏ, chân là đất. Một hình tượng vừa siêu thực vừa đầy ý nghĩa về hạnh phúc, quyền quý và đức hạnh.
Trong dân gian, Phụng còn tồn tại thành đôi: Phụng là con trống, Hoàng là con mái. Phượng Hoàng xuất hiện thành đôi tượng trưng cho hạnh phúc lứa đôi, sự hòa hợp âm dương — vẻ đẹp của thanh cao, thái bình và tình yêu trọn vẹn.
Chiếc quạt tay — tác phẩm nghệ thuật di động
Còn chiếc quạt tay lại là vật bất ly thân trong trang phục truyền thống, từ tầng lớp quý tộc đến thường dân. Không chỉ để làm mát: người phụ nữ dùng quạt che đi nụ cười e ấp, ánh mắt thẹn thùng, tạo nên vẻ duyên dáng thanh cao bên tà áo dài, áo tứ thân. Kết cấu quạt cũng đầy ý nghĩa — các nan tỏa ra nhiều hướng nhưng chung một gốc, hình bán nguyệt viên mãn gợi ý niệm sum vầy, đoàn tụ, trọn vẹn.
Quạt còn là nơi các nhà nho, thi sĩ xưa gửi gắm tranh vẽ, áng thơ — những nỗi niềm riêng tư, tài hoa và trí tuệ — khiến chiếc quạt trở thành một tác phẩm nghệ thuật di động, món quà tao nhã giữa những người bạn tâm giao.
Lời chúc trong Hoa Khánh
Đặt hình tượng chim Phụng lên chiếc quạt tay, Hoa Khánh là biểu tượng của vẻ đẹp thanh cao, đức hạnh và sự toàn vẹn; là lời chúc cho hạnh phúc lứa đôi, cho sự sum vầy trọn vẹn — một niềm tin về cuộc sống nơi tình yêu thương của vũ trụ hòa hợp với tình yêu thương của con người.
Trích dẫn tham khảo: PGS.TS Trần Lâm Biền, "Đồ thờ trong di tích của người Việt". Các ý nghĩa may mắn trong bài là quan niệm dân gian được kể lại như một nét đẹp văn hóa.